Lokacija:

Na oko 25 km južno od Banjaluke i 50 km sjeverno od Jajca, između dva kanjona, u Krupskom polju smješteno je naselje Krupa na Vrbasu. S istoka je omeđena planinom Osmačom (949m) i Tisovcem (1173m), sa zapadne strane planinom Manjačom (1236m), sa sjevera Zvečajskom klisurom (Tijesno) i sa juga je opasana Grebenskom klisurom (Bočačke stijene). Glavnu putnu komunikaciju čini magistralni put M-16 (Banjaluka-Jajce) dug 72km i regionalni put Banjaluka-Čađavica. Na ova dva putna pravca veže se gusta mreža lokalnih putava. Krupa je mjesto sa izuzetnim prirodnim i kulturnim rijetkostima (kanjon Vrbasa, slapovi, izvori i mlinovi na rijeci Krupa, Strikina pećina, manastir Sv. Ilija, srednjovjekovni grad Greben, crkva brvnara) pogoduje upražnjavanju avanturističkog, izletničkog, vjerskog, sportsko-rekreativnog, naučnog, seoskog i ribolovnog turizma.

TURIZAM

Tvrđava  Greben

Prvi put se pominje u izvorima 1192. godine, a potom 1322. i 1346. godine kada gradom upravlja izvjesni Nikola. U 14. vijeku Greben je bio u posjedu feudalne gospode Hrvatinića, gospodara Donjih Kraja, o čemu svjedoče povelje potpisivane u ovom gradu 1374. i 1375. godine. Grad je stradao prilikom pada Jajačke banovine pod Turke 1527-1528. godine. Čini se da je u periodu turske uprave grad napušten. Danas je u ruševnom stanju. Nešto bolje je sačuvana samo kula nad Vrbasom i dio bedema koji se spuštaju prema kanjonu rijeke.
Osim Grebena, u neposrednoj blizini Krupe se nalazi veliki broj srednjovjekovnih gradova koji su sagrađeni uz rijeku Vrbas kao što su Zemljanik, Bočac, Zvečaj, Banja Luka, Jajce.

Crkva Svetog Ilije – Manastir Krupa

Crkva je smještena na nekropoli sa stećcima, među kojima su dva ukrašena krstovima, rozetama i polumjesecom, klesanim u visokom reljefu.U 15. vijeku feudalci iz porodice Vojsalića, nasljednici Hrvoja Vukčića Hrvatinića, brinuli su se o obnovi manastira pod Grebenom gradom. Manastir je opustio 1527-1528. godine, kada su i Jajce i Greben grad pali u ruke Turaka. Crkvu Svetog Ilije u Krupi na Vrbasu obnovio je 1889. godine mitropolit Sava Kosanović, koji u opisu crkve kaže da su njeni zidovi sačuvani do visine iznad dva metra visokih, uskih prozora sa kamenim okvirima. Crkva je 1889. godine prepokrivena i dozidan joj je zvonik. Nedavno obnovljena crkva Svetog Ilije u Krupi na Vrbasu je jednobrodna bazilika sa polukružnom apsidom. Arheološka iskopavanja ustanovila su tragove starijeg svetišta pravougaone osnove. U crkvi je otkriven veliki broj grobnih ukopa bez priloga, čiji položaj ukazuje na mogućnost da je groblje starije od crkve. Dvije zidane grobnice se nalaze na ostacima pravouganog oltara. Uz sjevernu stranu crkve nalaze se temelji kompleksa objekata – konaka i ekonomskih zgrada. Na crkvi zidanoj lomljenim kamenom i pokrivenoj ravnom tavanicom, danas nema fasadnog ukrasa, ali su arheološka istraživanja otkrila fragmente prelomljenog luka, vjerovatno sa apsidalnog prozora, optočenog ornamentom «dijamantske trake» uz još nekoliko fragmenata profilisanih dovratnika i doprozornika, arhitravno ili lučno riješenih. U zemlji pored crkve pronađeni su fragmenti oslikanog maltera, koji su stariji od 1527-1528. godine poslije koje je ovaj hram zapustio, a predpostavlja se da su mlađi od 1447. godine, kad je, prema pisanim izvorima, izvršena obnova crkve u Grebenu. 

Crkva brvnara

U zaseoku Tovilovići, nedaleko od Krupe na Vrbasu, nalazi se još jedna od zapadnobosanskih crkvica od drveta. O postanku ove crkve brvnare nema pisanih podataka. Dužinom od preko osam i širinom od šest metara ona nadmašuje dimenzije krajiških brvnara građenih u 18. vijeku, koje najčešće nisu duže od sedam, niti šire od četiri metra. Hram u Krupi na Vrbasu ima trostranu apsidu i zidove od masivnih brvana, vezanih preklopima na uglovima apside, što je karakteristično za crkve od drveta, iz 19. vijeka. Neke odlike arhitekture u crkvi brvnari u Krupi na Vrbasu, kao što su odsustvo tavanice ili svoda u unutrašnjosti, stupaca u naosu, ili pojava dugačke prepuštene strehe, vezuju se za sakralno graditeljstvo u drvetu u 18. vijeku. Pojava različitih graditeljskih oblika, nekih osobenih za 18. i drugih, koji se češće sreću u graditeljstvu crkava brvnara u 19. vijeku, navodi na pomisao da je crkva u Tovilovićima sagrađena u 18. a obnovljena u 19. vijeku i da je u obnovi dobila trostranu apsidu, a zadržala ostale osobine gradnje predhodnog stoljeća.

Mlinovi na slapovima rijeke Krupa

Mlinovi i slapovi na rijeci Krupa predstavljaju pravu atrakciju za sve posjetioce ovog malog mjesta. Ovdje se svake godine održava Vajarska kolonija gdje umjetnike sa raznih strana svijeta motiviše čudesna moć prirode za stvaranje životnih djela.

Strikina pećina i izvori Krupe

Postoje mnoge legende o nastanku Strikine pećine, koja se nalazi neposredno iznad izvora Krupe. Sa svojom kristalno bistrom vodom, izvori Krupe stvaraju ovu kratku, po mnogo čemu znamenitu rijeku. Uz rijeku Krupu se nalazi trim staza koja, uz rekreaciju, omogućava da upoznate ovu prelijepu riječicu.

Rijeka Vrbas

Vrbas je svojom modro-zelenom bojom i pejzažima, na putu od Zec planine do rijeke Save, jedna od najljepših rijeka u Bosni i Hercegovini. Naročitu ljepotu slivu Vrbasa daju njegove pritoke Pliva, Ugar, Krupa, Rekavica, Švrakava, Suturlija i Vrbanja.
Brzaci, slapovi, bukovi, plaže, okolne stijene, bogatstvo biljnog i životinjskog svijeta čine ovu rijeku posebnom. Vrbas je rijeka na kojoj se održavaju mnoge manifestacije i sportska takmičenja. Posebnu atrakciju predstavljaju sportovi na vodi za koje ova rijeka pruža izvrsne uslove.

AVANTURA

Krupa na Vrbasu je bila domaćin Evropskog rafting prvenstva «Banja Luka-Vrbas 2005» koje je održano od 7. do 10 jula 2005. godine. Po ocjenama IRF-a (International Rafting Federation) Vrbas zadovoljava sve uslove za organizovanje takmičenja u svim rafting disciplinama (head to head, slalom, sprint i spust) što je rijetkost u svijetu.
Smještena između dvije klisure Vrbasa (Zevečajska i Grebenska) Krupa ima veoma povoljan položaj kao bazna tačka za sportove na brzim vodama, ribolov, kao i ostalu avanturističku ponudu (penjanje, planinarenje, paragliding i dr.).

Rafting

Rijeka Vrbas pruža velike mogućnosti za razvoj sporta, rekreacije i turizma. Ono što daje prednost Vrbasu u odnosu na druge rijeke (pogodne za rafting) u BiH je srednja godišnja temperatura vode od 10,60C (srednja ljetna oko 170C) što uz rafting omogućava i ugodno kupanje (skakanje sa litica stijena, slobodno spuštanje). U Banjoj Luci postoji nekoliko rafting klubova sa kojima možete doživiti rijeku Vrbas i njenu okolinu.
Rafting klub “Kanjon” se nalazi na 11 km južno od Banjaluke i 14 km sjeverno od Krupe na Vrbasu, pored magistralnog puta M16, gdje je smješten Rafting centar. U ponudi su četiri dužine spusta/rafting rute do Rafting centra i to:
5 km – Srednjovjekovni grad Zvečaj
11 km – Ada
14 km – Krupa na Vrbasu
21 km – Bijeli buk (Regulaciona brana)
Vođeni iskusnim skiperima doživjećete čudesne trenutke spuštajući se najljepšim dijelovima kanjona Vrbasa.

Kajak

Zbog svog kanjona, brzaka i bukova Vrbas je jedna od najpogodnijih rijeka za kajak na brzim vodama u Evropi. Ovdje su se nekada održavala prvenstva Jugoslavije i BiH. Kajak-kanu vještine sa Vrbasa su poznate po mnogim banjalučkim kajakašima koji učestvuju na prestižnim evropskim i svjetskim takmičenjima.

Sportsko penjanje

Kanjon Vrbasa i njegove strme stijene pružaju fantastične uslove za bavljenjem slobodnim penjanjem i alpinizmom. Penjači su do sada napravili desetak penjačkih smjerova na tom području, gdje uz kratku školu penjanja možete isprobati početničke, lagane, te srednje teške smjerove. Broj smjerova se stalno povećava na tradicionalnim ljetnim penjačkim kampovima koji se održavaju tokom avgusta.

Speleologija

Područje kanjona Vrbas i njegove okoline pripada zoni “dubokog krasa”. Kraški teren sa dolomitskim i krečnjačkim stijenama uzrokovao je pojavu mnogobrojnih pećina i jama na području kanjona rijeke Vrbas, koje se odlikuju bogatim nakitom i specifičnim životinjskim svijetom. U blizini kanjona na planini Manjača se nalaze jedne od najdubljih jama u BiH koje dopiru i do 302m dubine.

Planinarenje

Osim rekreacije, planinarenje na prostoru Banjaluke i kanjona Vrbas vam pruža nezaboravne
utiske predjela kroz koje vode planinske rute. U prilog tome idu neponovljive ambijentalne cjeline kanjona Vrbasa i njegovih pritoka, arheološka nalazišta, srednjovjekovni gradovi, pećine, manastiri, izvori, šumski kompleksi, te vidikovci sa pogledom na okolne prirodne pejzaže kao i grad Banjaluku.

Ekstremno savladavanje kanjona/Canyoning
Svrakava je desna pritoka Vrbasa, a u njega se ulijeva u mjestu Karanovac. Sa svojim vodopadima, slapovima te moćnim 300 m dugim kanjonom i tzv. riječnim “kazanima” predstavlja izvrsno mjesto za canyoning (ekstremno savladavanje kanjona). Kombinacija alpinizma, skakanja sa litica stijena, plivanja i planinarenja će vas dovesti do vrhunca užitka.

Planinski biciklizam/Mountbiking
Konfiguracija terena, te prirodni pejzaži na području kanjona Tijesno i rijeke Vrbas pružaju jedinstvanu priliku da ujedno uživate u prirodi, osjetite adrenalin i isprobate svoje biciklističke sposobnosti.

DOGAĐANJA

Međunarodna vajarska kolonija «Krupa na Vrbasu»

Tradicionalna umjetnička kolonija u Krupi na Vrbasu se održava od 1998. godine. Prve tri godine je nosila naziv «Međunarodna umjetnička kolonija Krupa na Vrbasu» koje je uglavnom okupljala slikare. Kasnije sve više privlači pažnju vajara i mjenja ime u «Međunarodna vajarska kolonija Krupa». Koloniju svake godine posjeti od 10 do 15 umjetnika iz raznih zemalja svijeta. Kolonije se održavaju tokom mjeseca jula na lokaciji vodenice na rijeci Krupa. Vajarska kolonija u Krupi na Vrbasu se obogaćuje programima različitih sadržaja poput muzičkih, folklornih i pozorišnih večeri, prezentacija tradicionalne hrane i pića, izleta i dr. Skulpture koje su nastale na ovim kolonijama izložene su na zelenim površinama grada Banja Luka i Klubu umjetnika. Jedan od proizvoda ove kolonije je i spomenik Banu Milosavljeviću koji je postavljen u centru grada. Međunarodna vajarska kolonija Krupa je besplatna za sve učesnike, koji na ovaj način obogaćuju naš grad umjetničkim skulpturama.